IMAP چیست؟

IMAP (سرنام Internet Message Access Protocol) پروتکلی برای دسترسی به ایمیل است که پیام‌ها را روی سرور نگه می‌دارد و نرم‌افزار ایمیل شما فقط نمایی از آن‌ها را نشان می‌دهد؛ به همین دلیل صندوق پستی شما روی موبایل، لپ‌تاپ و وب‌میل دقیقاً یکسان دیده می‌شود. در مقابل، POP3 پیام‌ها را روی یک دستگاه دانلود می‌کند و به‌صورت پیش‌فرض نسخه روی سرور را حذف می‌کند.

IMAP دقیقاً چه کار می‌کند؟

در مدل IMAP، مرجع اصلی داده‌ها سرور است و کلاینت (اوت‌لوک، تاندربرد، Mail آیفون، اپلیکیشن‌های اندروید یا وب‌میل) فقط با سرور همگام می‌شود. این یعنی وضعیت هر پیام روی سرور ذخیره می‌شود، نه روی دستگاه شما:

• خوانده یا نخوانده بودن پیام، پاسخ‌داده‌شده بودن، ستاره‌دار یا پرچم‌دار بودن و علامت حذف.
• ساختار پوشه‌ها؛ اگر پوشه‌ای مثل «فاکتورها» بسازید یا نامش را عوض کنید، همان تغییر روی همه دستگاه‌ها ظاهر می‌شود.
• پیش‌نویس‌ها و معمولاً پوشه ارسال‌شده‌ها، اگر کلاینت را درست تنظیم کرده باشید.

یک قابلیت مهم دیگر، دریافت جزئی پیام است. IMAP می‌تواند فقط سربرگ و متن نامه را بگیرد و پیوست سنگین را تا زمانی که واقعاً بازش نکرده‌اید دانلود نکند. جست‌وجو هم می‌تواند سمت سرور انجام شود، بنابراین برای پیدا کردن یک ایمیل قدیمی لازم نیست کل صندوق روی گوشی موجود باشد. بسیاری از سرورهای IMAP از قابلیت IDLE هم پشتیبانی می‌کنند که به کلاینت اجازه می‌دهد به‌جای بررسی دوره‌ای، لحظه رسیدن پیام تازه را از سرور بشنود.

یک نکته که زیاد اشتباه گرفته می‌شود: IMAP و POP3 فقط برای دریافت ایمیل هستند. ارسال نامه در هر دو حالت با پروتکل SMTP انجام می‌شود، پس در تنظیمات کلاینت همیشه یک بخش جداگانه برای سرور خروجی وجود دارد.

تفاوت IMAP و POP3 در عمل

برخلاف تصور رایج، POP3 همیشه پیام‌ها را پاک نمی‌کند؛ تقریباً همه کلاینت‌ها گزینه‌ای با عنوان «یک نسخه روی سرور نگه دار» دارند. اما حتی با فعال بودن آن، وضعیت خوانده‌شدن و پوشه‌بندی همگام نمی‌شود و هر دستگاه دنیای خودش را دارد.

پورت‌های متداول

پورت‌های استاندارد این پروتکل‌ها چنین هستند (اگر با مفهوم پورت آشنا نیستید، ابتدا آن را بخوانید): IMAP روی ۱۴۳ برای اتصال ساده یا ارتقا با STARTTLS و روی ۹۹۳ برای اتصال رمزنگاری‌شده از ابتدا؛ POP3 روی ۱۱۰ و ۹۹۵؛ و SMTP ارسال روی ۵۸۷ یا ۴۶۵. توصیه امروزی این است که همیشه نسخه رمزنگاری‌شده را انتخاب کنید تا نام کاربری و رمز عبور به‌صورت متن ساده روی شبکه نرود. اگر می‌خواهید سمت سرور را خودتان بالا بیاورید، راه‌اندازی میل سرور SMTP در ویندوز سرور با MailEnable همین پورت‌ها را در عمل تنظیم می‌کند.

با این حال تنظیمات هر ارائه‌دهنده فرق دارد: نام میزبان ورودی، پورت مجاز و روش احراز هویت را باید از پنل میزبانی یا مستندات همان سرویس بردارید، نه از یک راهنمای عمومی. برخی شبکه‌ها هم بعضی از این پورت‌ها را می‌بندند.

کدام یک مناسب شماست؟

اگر ایمیل را از بیش از یک دستگاه چک می‌کنید، اگر چند نفر باید به یک صندوق مشترک مثل info@ یا sales@ دسترسی داشته باشند، یا اگر می‌خواهید بایگانی نامه‌ها همیشه در دسترس باشد، IMAP گزینه درست است. POP3 فقط در دو حالت منطقی می‌ماند: وقتی فضای صندوق روی سرور بسیار محدود است و می‌خواهید نامه‌ها را به دستگاه خودتان منتقل کنید، یا وقتی عمداً می‌خواهید بایگانی کامل فقط روی یک رایانه باشد.

نکته‌هایی که کاربران IMAP باید بدانند

• فضا مصرف می‌شود. چون همه‌چیز روی سرور می‌ماند، سهمیه صندوق پستی در هاست یا سرور شما به‌مرور پر می‌شود. رسیدن به سقف سهمیه باعث برگشت خوردن ایمیل‌های ورودی می‌شود، پس پاک‌سازی دوره‌ای پوشه‌های Sent و Trash را جدی بگیرید.
• ارسال از سایت جداست. IMAP فقط برای دریافت است؛ برای فرستادن نامه از یک سایت وردپرسی باید SMTP را در وردپرس تنظیم کنید.
• IMAP جای پشتیبان‌گیری نیست. وجود پیام روی سرور یعنی یک نسخه در یک نقطه؛ اگر حساب حذف یا داده‌ها خراب شود، همان یک نسخه از دست می‌رود. خروجی گرفتن دوره‌ای یا نگه‌داشتن یک نسخه محلی همچنان لازم است.
• حذف، همه‌جا حذف است. پاک کردن یک نامه روی گوشی، آن را از سرور و در نتیجه از همه دستگاه‌ها برمی‌دارد.
• گواهی معتبر مهم است. اتصال IMAP روی TLS وقتی بدون خطا برقرار می‌شود که نام میزبان با گواهی خوانا باشد؛ در غیر این صورت کلاینت‌ها هشدار می‌دهند یا اتصال را رد می‌کنند. برای همین بهتر است سرویس ایمیل را روی نامی راه‌اندازی کنید که گواهی SSL معتبری برایش صادر شده باشد.

راه‌اندازی روی هاست و سرور

روی هاست‌های اشتراکی، ساخت حساب ایمیل و فعال بودن IMAP معمولاً از طریق کنترل‌پنل انجام می‌شود (و اگر ایمیل‌ها ارسال یا دریافت نشدند، دلایل عدم ارسال ایمیل در هاست سی پنل را بررسی کنید) و کاربر کار خاصی برای پیکربندی سرویس ندارد؛ فقط باید تنظیمات پیشنهادی همان پنل را در کلاینت وارد کند. اگر سرویس ایمیل را روی سرور مجازی اختصاصی خودتان بالا می‌آورید، معمولاً یک سرویس IMAP در کنار یک سرویس انتقال نامه اجرا می‌شود و علاوه بر خود پروتکل، باید رکوردهای DNS و مباحث اعتبارسنجی فرستنده مثل SPF، DKIM و DMARC را هم درست تنظیم کنید، وگرنه نامه‌های ارسالی به هرزنامه می‌روند.

اگر در تنظیم پورت‌ها، گواهی یا خطاهای احراز هویت به مشکل خوردید، پیش از تغییرات آزمایشی روی سرور، مسئله را با تیم پشتیبانی در میان بگذارید؛ بیشتر خطاهای اتصال IMAP ریشه در تنظیمات ساده‌ای مثل انتخاب پورت اشتباه یا نام میزبان نادرست دارند.

جمع‌بندی

IMAP صندوق پستی را روی سرور نگه می‌دارد و آن را بین همه دستگاه‌ها همگام می‌کند؛ POP3 نامه‌ها را به یک دستگاه منتقل می‌کند. برای تقریباً همه کاربردهای امروزی، به‌ویژه صندوق‌های سازمانی و مشترک، IMAP انتخاب درست است؛ فقط به‌شرط اینکه سهمیه فضا را کنترل کنید، اتصال را رمزنگاری‌شده بگیرید و برای بایگانی مهم خود، پشتیبان جداگانه داشته باشید.

یک نگاه کوتاه به تاریخچه IMAP

IMAP را مارک کریسپین در سال ۱۹۸۶ در دانشگاه استنفورد طراحی کرد؛ درست به‌عنوان جایگزینی برای POP که پیام را از سرور پایین می‌کشید و همان‌جا تمام می‌شد. نخستین پیاده‌سازی، که آن زمان Interim Mail Access Protocol نام داشت، یک سرویس‌گیرنده روی ماشین لیسپ زیراکس و یک سرویس‌دهنده روی سیستم‌عامل TOPS-20 بود؛ از خود آن نسخه اولیه امروز هیچ نسخه‌ای باقی نمانده است.

نامش هم چند بار عوض شد و در نهایت به Internet Message Access Protocol رسید. نسخه‌ای که سال‌ها همه‌جا اجرا می‌شد IMAP4rev1 است که در RFC 3501 تعریف شده، و نسخه بازنویسی‌شده و امروزی‌تر آن IMAP4rev2 است که در سال ۲۰۲۱ با RFC 9051 منتشر شد.