هاست
دسته بندی:
پهنای باند (Bandwidth) چیست؟
پهنای باند (Bandwidth) به ظرفیت لحظهای یک لینک شبکه برای انتقال داده گفته میشود و واحد آن بیت بر ثانیه است؛ مثل ۱۰۰Mbps یا ۱Gbps. اما آنچه شرکتهای میزبانی معمولاً با نام «پهنای باند ماهانه» میفروشند در واقع ترافیک یا حجم کل دادهای است که در یک دوره جابهجا میشود و با گیگابایت و ترابایت اندازهگیری میشود. اولی یک نرخ است و دومی یک حجم؛ خلط این دو، رایجترین سوءتفاهم در خرید سرور و هاست است.
پهنای باند، ترافیک و سرعت پورت چه فرقی دارند؟
سادهترین تشبیه، یک لوله آب است: قطر لوله همان پهنای باند است و مقدار آبی که در طول ماه از آن عبور میکند، ترافیک. لوله پهنتر لزوماً به معنای مصرف بیشتر نیست، فقط یعنی داده سریعتر رد میشود.
| سرعت پورت (Port Speed) | حداکثر نرخ فیزیکی کارت و پورت شبکه سرور، مثلاً ۱Gbps یا ۱۰Gbps. |
| پهنای باند تخصیصیافته | نرخی که ارائهدهنده روی همان پورت برای شما مجاز میکند و میتواند کمتر از سرعت فیزیکی پورت باشد. |
| ترافیک / Transfer | مجموع بایتهای ورودی و خروجی در دوره صورتحساب، معمولاً یک ماه. |
در سرویسهای اشتراکی مثل میزبانی وب، پورت میان همه کاربران آن سرور مشترک است و آنچه برای شما تعیین میشود سهمیه ترافیک ماهانه است. در مقابل، در یک سرور فیزیکی اختصاصی پورت شبکه در اختیار خود شماست و نرخ لحظهای هم معنای مشخصتری پیدا میکند.
Mbps یا MB؟ خطای هشتبرابری
حرف کوچک b یعنی بیت و حرف بزرگ B یعنی بایت، و هر بایت هشت بیت است. پس یک لینک ۱۰۰Mbps در بهترین حالت حدود ۱۲.۵ مگابایت بر ثانیه داده جابهجا میکند، نه ۱۰۰ مگابایت. به همین ترتیب ۱Mbps تقریباً برابر ۱۲۵ کیلوبایت بر ثانیه است.
یک مثال عملی: انتقال یک فایل یک گیگابایتی روی لینک ۱۰۰Mbps در حالت ایدهآل حدود ۸۰ ثانیه طول میکشد. در عمل به دلیل سربار هدرهای TCP/IP و لایههای پایینتر، بازدهی همیشه کمی کمتر از عدد اسمی است.
سقف نظری ترافیک ماهانه چقدر است؟
اگر یک پورت ۱۰۰Mbps را یک ماه کامل و بدون وقفه اشباع کنید، در هر جهت حدود ۳۲ ترابایت داده منتقل میشود؛ برای پورت ۱Gbps این عدد به حدود ۳۲۰ ترابایت میرسد. همین محاسبه ساده نشان میدهد عبارت «ترافیک نامحدود» هم در نهایت به سرعت پورت محدود است. بنابراین وقتی سرویسی را با پورت مشخص و ترافیک نامحدود میبینید، عدد واقعی همان سقف فیزیکی پورت است.
برست، شکلدهی و صورتحساب صدک ۹۵
در بسیاری از شبکهها نرخ شما بهصورت ثابت قفل نمیشود. دو الگوی رایج وجود دارد:
- Burst: اجازه عبور کوتاهمدت از نرخ تعهدشده تا سقف پورت، برای جذب پیکهای لحظهای مثل انتشار یک فایل جدید.
- Shaping و Policing: در شکلدهی، بستههای مازاد در صف میمانند و با تأخیر ارسال میشوند؛ در Policing بستههای مازاد مستقیماً دور ریخته میشوند. اولی تأخیر میسازد و دومی افت بسته.
- صدک ۹۵ (۹۵th Percentile): روش رایج صورتحساب در سطح شبکه؛ نرخ مصرف در بازههای پنجدقیقهای نمونهبرداری میشود، ۵ درصد بالای نمونهها کنار گذاشته میشود و بالاترین مقدار باقیمانده مبنای محاسبه قرار میگیرد. یعنی چند پیک کوتاه جریمه نمیشود، اما مصرف بالای مداوم چرا.
چطور تخمین بزنم سایتم چقدر ترافیک لازم دارد؟
پایه محاسبه ساده است: میانگین حجم هر بازدید صفحه را در تعداد بازدید ماهانه ضرب کنید. دقت کنید مبنا باید بازدید صفحه باشد نه Hit، چون Hit هر فایل درخواستی را جداگانه میشمارد. اگر هر صفحه با تصاویر و اسکریپتها بهطور میانگین ۱.۵ مگابایت باشد و ماهانه ۱۰۰ هزار بازدید صفحه داشته باشید، حدود ۱۵۰ گیگابایت ترافیک لازم دارید.
اما این عدد کف ماجراست. این موارد را هم اضافه کنید: خزش رباتهای موتور جستجو و ابزارهای سئو، بکاپگیری به مقصد خارج از سرور، ترافیک ایمیل، بهروزرسانی بستهها، و مهمتر از همه فایلهای دانلودی و ویدیو که میتوانند چند برابر کل صفحات وب مصرف کنند؛ برای همین بار کاری معمولاً یک هاست دانلود جداگانه انتخاب میشود. حاشیه اطمینان منطقی برای رشد و پیکهای فصلی هم در نظر بگیرید.
برای اندازهگیری مصرف واقعی بهجای حدس، از آمار خود کنترلپنل (بخش Bandwidth در سیپنل یا دایرکتادمین) یا ابزارهای لینوکسی مثل vnstat برای مصرف تجمعی و iftop یا nload برای نمای لحظهای استفاده کنید.
پهنای باند تنها عامل سرعت نیست
افزایش پهنای باند وقتی گلوگاه جای دیگری است، تفاوت محسوسی ایجاد نمیکند. در TCP، توان عبوری هر اتصال تقریباً برابر است با اندازه پنجره تقسیم بر زمان رفتوبرگشت (RTT). یعنی هرچه فاصله و تأخیر بیشتر باشد، یک اتصال تکی سهم کمتری از پهنای باند را استفاده میکند؛ افت بسته هم همین وضعیت را بدتر میکند.
نتیجه عملی این است که برای مخاطب داخل ایران، تأخیر کم اغلب اثر بیشتری بر سرعت درکشده دارد تا عدد بزرگ پهنای باند. به همین دلیل قرار دادن سایت روی سرور مجازی ایران برای مخاطب داخلی، معمولاً بیش از دو برابر کردن پهنای باند روی یک سرور دوردست نتیجه میدهد.
راههای کاهش مصرف ترافیک
- فعال کردن فشردهسازی Gzip یا Brotli روی پاسخهای متنی مثل HTML، CSS و JavaScript.
- بهینهسازی تصاویر، استفاده از فرمتهایی مثل WebP و AVIF و ارائه تصویر در ابعاد واقعی نمایش.
- تنظیم درست هدرهای Cache-Control و ETag تا مرورگر برای فایلهای تکراری پاسخ ۳۰۴ بگیرد و دوباره دانلود نکند.
- استفاده از CDN برای فایلهای ایستا تا بخش بزرگی از بار از روی سرور اصلی برداشته شود؛ سادهترین راه رایگان، اضافه کردن سایت به کلودفلر است.
- جلوگیری از Hotlink و محدود کردن رباتهای پرمصرف و غیرضروری.
- بکاپ افزایشی و فشرده بهجای انتقال کامل روزانه کل دادهها.
جمعبندی
پهنای باند نرخ است، ترافیک حجم، و سرعت پورت سقف فیزیکی هر دو. پیش از خرید، ابتدا حجم مصرف واقعی ماهانه خود را اندازه بگیرید، سپس ببینید نرخ لحظهای موردنیازتان در ساعات پیک چقدر است. اگر الگوی مصرف سایت یا سرویس شما پیچیده است، پیش از انتخاب پلن میتوانید از مشاوره زیرساخت کمک بگیرید تا هزینهای بابت ظرفیتی که استفاده نمیشود پرداخت نکنید.
