دامنه بین المللی
دسته بندی:
دامنه (Domain) چیست؟
دامنه (Domain) نشانی متنی و یکتای یک مقصد روی اینترنت است؛ نامی مانند example.com که بهجای نشانی عددی IP تایپ میکنید و سامانه DNS آن را برای مرورگر به همان IP ترجمه میکند. دامنه فقط «آدرس» است، نه محتوا: فایلهای سایت روی هاست یا سرور قرار دارند و دامنه صرفاً مشخص میکند مرورگر برای گرفتن آن فایلها به کدام ماشین مراجعه کند.
به بیان دقیقتر، یک دامنه اینترنتی یک برچسب در فضای نام سلسلهمراتبی DNS است. همین سلسلهمراتب باعث میشود میلیونها نام بدون تداخل و بدون یک پایگاهداده متمرکز غولپیکر مدیریت شوند.
ساختار یک نام دامنه
نام کامل یک دامنه (FQDN) از چند برچسب تشکیل میشود که با نقطه از هم جدا شدهاند و از راست به چپ، یعنی از کلی به جزئی، خوانده میشوند. در www.example.com:
ساختار یک نام دامنهshopزیردامنه.exampleنام انتخابی شما.comپسوند / TLD..ریشهخواندن از راست به چپ: از خاصترین بخش به سمت ریشهچه کسی چه چیزی را نگه میداردریجستریمتولی کل پسوند؛ برای ir. مرکز ایرنیکریجسترارنماینده مجاز فروش و ثبتثبتکنندهشما؛ صاحب حق استفاده در بازه اجارهدامنه خریداری نمیشود؛ برای یک بازه مشخص اجاره میشود
نام دامنه از راست به چپ خوانده میشود و هر بخش را نهاد متفاوتی اداره میکند؛ شما حق استفاده را برای یک بازه مشخص در اختیار میگیرید.
comدامنه سطح بالا یا TLD است.exampleدامنه سطح دوم است؛ همان بخشی که شما ثبت میکنید.wwwیک زیردامنه (Subdomain) است که خودتان در ناحیه DNS تعریف میکنید و ثبت جداگانه نمیخواهد.- یک نقطه نانوشته در انتهای نام هم وجود دارد که به ریشه (Root) اشاره میکند.
قواعد فنی نامگذاری هم مشخص است: هر برچسب حداکثر ۶۳ کاراکتر و کل نام حداکثر ۲۵۳ کاراکتر است، فقط حروف انگلیسی، عدد و خط تیره مجاز است، خط تیره نباید در ابتدا یا انتهای برچسب بیاید و فاصله هم مجاز نیست. حروف بزرگ و کوچک تفاوتی ندارند. برای نامهای غیرانگلیسی از استاندارد IDN استفاده میشود که نام را پیش از ارسال به DNS به شکل Punycode کدگذاری میکند. حداقل طول مجاز و برخی محدودیتهای دیگر بسته به پسوند و قوانین ریجستری آن متفاوت است.
سلسلهمراتب DNS چطور کار میکند
وقتی نامی را درخواست میکنید، ریزالور بازگشتی (معمولاً سرور DNS اپراتور شما یا یک ریزالور عمومی) در نبود پاسخ در کش، این مسیر را طی میکند:
- از سرورهای ریشه میپرسد نامسرورهای TLD مورد نظر کداماند.
- از نامسرورهای همان TLD میپرسد نامسرورهای معتبر (Authoritative) این دامنه کداماند.
- از نامسرور معتبر، رکورد نهایی مثل A یا AAAA را میگیرد و به مرورگر تحویل میدهد.
هر پاسخ یک TTL دارد و تا پایان آن در کش نگهداری میشود. چیزی که در فارسی «پروپگیشن» نامیده میشود در عمل چیزی جز انقضای همین کشها نیست؛ به همین دلیل کم کردن TTL پیش از هر مهاجرت، تغییرات را سریعتر همهگیر میکند.
انواع پسوند: gTLD و ccTLD
پسوندها در دو خانواده اصلی قرار میگیرند. gTLD یا پسوندهای عمومی بینالمللی مثل com، net و org و نیز نسل جدید پسوندها مانند shop یا cloud، معمولاً محدودیت جغرافیایی ندارند. ccTLD پسوندهای کد کشوری دو حرفی بر پایه استاندارد ISO 3166-1 هستند؛ مثل ir برای ایران یا de برای آلمان. برخی ریجستریهای کشوری برای ثبت، شرط اقامت یا مدارک هویتی میگذارند و برخی دیگر پسوند خود را آزادانه و حتی با کاربرد برندی عرضه میکنند؛ این موضوع کاملاً به سیاست همان ریجستری بستگی دارد.
پسوندهای رایج یعنی چه و آیا برای ثبتشان شرطی هست؟
نام هر پسوند ریشه تاریخی مشخصی دارد، اما این ریشه امروز در بیشتر موارد فقط یک توضیح است، نه شرط ثبت:
.comکوتاهشده commercial است و در ابتدا برای فعالیتهای تجاری در نظر گرفته شد؛ امروز پرکاربردترین و شناختهشدهترین پسوند عمومی است..netکوتاهشده network است و در اصل برای شرکتها و فعالان حوزه شبکه و زیرساخت اینترنت طراحی شده بود..orgکوتاهشده organization است و در اصل برای سازمانها و نهادهایی در نظر گرفته شده بود که در دستههای دیگر جا نمیگرفتند؛ عمدتاً نهادهای غیرتجاری و مردمنهاد..infoکوتاهشده information است و برای سایتهای اطلاعرسانی معرفی شد. این پسوند از همان ابتدا برای همه آزاد بوده است..bizکوتاهشده business است و برای کسبوکارها معرفی شد؛ هرچند هنگام ثبت، مدرکی از شما خواسته نمیشود..irپسوند کشوری ایران است. برخلاف موارد بالا، این دو حرف «مخفف» یک واژه نیستند؛ کد دوحرفی ایران در استاندارد ISO 3166-1 است، همان قاعدهای که de را به آلمان و fr را به فرانسه نسبت میدهد..wsدر اصل پسوند کشوری «ساموآ» است (نام پیشین این کشور Western Samoa بود و در سال ۱۹۹۷ به Samoa تغییر کرد). امروز ثبت آن برای همه آزاد است و معمولاً بهعنوان مخفف website معرفی و فروخته میشود؛ نمونه خوبی از ccTLDهایی که مانند یک پسوند عمومی بازاریابی میشوند.
نکته مهمی که خیلیها هنوز اشتباه میدانند: جز چند پسوند محدود مانند .ir که قواعد ثبت و مدارک مخصوص خود را دارد، برای گرفتن پسوندهای بالا لازم نیست ثابت کنید شرکت هستید یا در حوزه شبکه کار میکنید. معنی اولیه هر پسوند ریشه تاریخی نام آن است، نه شرط ثبتش. آنچه در عمل باقی میماند برداشت ذهنی مخاطب از پسوند و قواعد ریجستری همان پسوند است؛ پس انتخاب پسوند بیشتر یک تصمیم برندینگ و حقوقی است تا یک محدودیت فنی.
مدیریت پسوند ir بر عهده ایرنیک (IRNIC) است که زیر نظر پژوهشگاه دانشهای بنیادی فعالیت میکند. پسوند فارسی «ایران.» هم بهعنوان IDN ccTLD ایران تعریف شده است. ثبت دامنه ir و قوانین خرید دامین ملی از نظر فرایند و مدارک با پسوندهای بینالمللی تفاوت دارد و شرایط آن را باید در همان سامانه یا از طریق نماینده ثبت پیگیری کرد.
ریجستری، ریجسترار و ثبتکننده
سه نقش را نباید با هم اشتباه گرفت:
- ریجستری (Registry): متولی پایگاهداده و ناحیه DNS یک پسوند؛ همان مرجعی که تعیین میکند هر دامنه به کدام نامسرورها واگذار شود.
- ریجسترار (Registrar): شرکتی که مجوز ارتباط با ریجستری را دارد و درخواست ثبت، تمدید و انتقال شما را از طریق پروتکل EPP به ریجستری منتقل میکند. نمایندگان فروش (Reseller) نیز از بستر همین ریجسترارها استفاده میکنند.
- ثبتکننده (Registrant): شخص یا شرکتی که دامنه به نام او ثبت شده و حق استفاده از آن را دارد.
در سطح جهانی، هماهنگی فضای نام و اعتباربخشی به ریجسترارهای پسوندهای عمومی بر عهده ICANN است. اطلاعات ثبت هر دامنه هم از طریق WHOIS و جانشین امروزی آن، RDAP، قابل استعلام است؛ هرچند بخشی از دادهها به دلایل حریم خصوصی پنهان میشود.
ثبت دامنه یعنی اجاره، نه مالکیت
نکتهای که اغلب نادیده گرفته میشود: با ثبت دامنه، مالک آن رشته متنی نمیشوید. آنچه میخرید حق انحصاری استفاده از نام برای یک بازه زمانی مشخص است که باید تمدید شود. اگر تمدید انجام نشود، دامنه ابتدا از دسترس خارج میشود، سپس معمولاً بازهای برای بازیابی وجود دارد و در نهایت دوباره آزاد میشود. طول این بازهها و هزینه بازیابی در هر پسوند و ریجستری متفاوت است، بنابراین بهجای اتکا به عدد ثابت، شرایط همان پسوند را بررسی کنید و اصلا کار را به اینجا نرسانید؛ روش تمدید و انتقال دامنه پیش از انقضا را جداگانه توضیح دادهایم. پیش از خرید هم بهتر است تعرفه ثبت و تمدید پسوندهای مختلف را با هم مقایسه کنید، چون هزینه سالهای بعد گاهی با سال اول یکسان نیست و اندازه این اختلاف در هر پسوند فرق میکند.
برای اینکه دامنه را از دست ندهید: ایمیل ثبتکننده را همیشه معتبر و در دسترس نگه دارید، تمدید خودکار را فعال کنید، قفل ریجسترار را روشن بگذارید و کد انتقال (Auth Code یا EPP Code) را فقط هنگام جابهجایی عمدی در اختیار طرف مقابل قرار دهید. به پیامهای «دامنه شما فردا منقضی میشود» هم مشکوک باشید؛ جعل ایمیل ریجسترار یکی از قالبهای رایج فیشینگ است.
اتصال دامنه به هاست با نامسرورها
دامنه و فضای میزبانی دو سرویس مستقلاند و با نامسرور به هم وصل میشوند. در پنل ریجسترار، نامسرورهای دامنه را وارد میکنید؛ ریجستری همانها را در ناحیه TLD ثبت میکند و از آن پس، پاسخگویی به پرسشهای DNS آن دامنه بر عهده این نامسرورهاست. رکوردهای داخل ناحیه، مقصد واقعی را مشخص میکنند: A و AAAA برای IP، CNAME برای نام مستعار، MX برای ایمیل و TXT برای مواردی مثل SPF و تأیید مالکیت. یک هشدار عملی: پیش از تغییر نامسرورها، همه رکوردهای فعلی را (بهویژه MX و رکوردهای مربوط به ایمیل و تأیید مالکیت) در ناحیه جدید بسازید؛ اگر ناحیه مقصد خالی باشد، بهمحض واگذاری، سایت و ایمیل تا زمان تکمیل رکوردها از دسترس خارج میشوند.
برای میزبانی ناحیه سه انتخاب دارید: DNS خود ریجسترار، DNS کنترلپنل هاست، یا یک سرویس DNS اختصاصی که پایداری و امکانات بیشتری مانند مدیریت متمرکز رکوردها و پشتیبانی از DNSSEC ارائه میدهد. اگر مخاطبان شما در چند منطقه جغرافیایی پراکندهاند، Geo DNS این امکان را میدهد که هر کاربر به نزدیکترین سرور هدایت شود. در سمت مقابل هم باید مقصدی وجود داشته باشد؛ چه یک هاست اشتراکی برای سایتهای معمولی و چه یک سرور ابری وقتی به دسترسی ریشه و کنترل کامل سرویسها نیاز دارید.
اگر میخواهید نامسرورها روی خود دامنه باشند (مثل ns1.example.com)، باید رکورد Glue را نیز در ریجستری تعریف کنید؛ در غیر این صورت حلقهای شکل میگیرد که در آن برای یافتن نامسرور، به خود نامسرور نیاز است.
